Tâm thần phân liệt

QUẢN LÝ NGƯỜI BỆNH LOẠN THẦN- TÂM THẦN PHÂN LIỆT TẠI CỘNG ĐỒNG

Để nâng cao năng lực cho cán bộ chuyên trách tâm thần tại xã/phường bệnh viện đã có các bài giảng để cán bộ chuyên trách có cơ sở tham khảo

QUẢN LÝ NGƯỜI BỆNH LOẠN THẦN- TÂM THẦN PHÂN LIỆT TẠI CỘNG ĐỒNG

MỤC TIÊU:

-      Hiểu được các triệu chứng cơ bản của tâm thần phân liệt

-      Biiết cách sàng lọc phát hiện người có nguy cơ bị bệnh, theo dõi và hướng dẫn người bệnh tâm thần phân liệt và gia đình tham gia điều trị tâm thần phân liệt tại cộng đồng

-      Có thai độ phù hợp hơn trong chăm sóc người bệnh tâm thần phân liệt

 

NỘI DUNG BÀI GIẢNG

1.      1. Khái niệm về loạn thần- tâm thần phân liệt:

Loạn thận là những lệch lạc về tư duy và nhận thức, cũng như sự không phù hợp hoặc thu hẹp của cảm xúc. Nói năng không mạch lạc hoặc không liên quan có thể xuất hiện.Ảo giác (nghe thấy những âm thanh hoặc nhìn thấy những sự vật không có ở đó), hoang tưởng (những niềm tin chắc chắn, sai lầm không rõ nguyên nhân) hoặc những nghi ngờ quá mức và không chính đáng cũng có thể gặp. Những bất thường nghiêm trọng trong hành vi, và có thể xuất hiện hành vi vô tổ chức như kích động, hứng thú và bất động hoặc hoạt động thái quá. Sự rối loạn các cảm xúc hoặc thờ ơ rõ rệt hoặc không liên quan giữa cảm xúc và hành vi  (biểu hiện trên mặt và ngôn ngữ cơ thể) cũng có thể xuất hiện.

Tâm thần phân liệt (Schizophrenia) là một bệnh loạn thần nặng, có khuynh hướng mạn tính và hay tái phát. Tâm thần phân liệt có đặc điểm là người bệnh có những suy nghĩ, hành vi kỳ dị, khó hiểu; người bệnh dần tách khỏi cuộc sống bên ngoài, thu vào thế giới bên trong; tình cảm trở nên khô lạnh, khả năng làm việc học tập ngày một sút kém; ý thức còn rõ ràng và năng lực trí tuệ thường được duy trì. Theo tài liệu của Tổ chức y tế thế giới, tỷ lệ mắc bệnh tâm thần phân liệt là 1% dân số, bất kỳ ai cũng đều có thể mắc chứng bệnh này. Bệnh thường phát sinh ở lứa tuổi trẻ (18 – 35 tuổi). Theo Tổ chức Y tế Thế giới TTPL nằm trong tốp 10 các rối loạn gây khuyết tật cho con người. Các người bệnh TTPL không được quản lý tốt sẻ gây các hậu quả nghiêm trọng đến an ninh- trật tự tại địa phương. Có 80% người bệnh TTPL bị bệnh lần đầu tái phát lại sau 5 năm, lý do chính đó là do ngừng điều trị.

2. Các triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt:

2.1. Giai đoạn khởi phát:Các biểu hiện sau đây tiến triển từ từ, lúc đầu gia đình không nhận diện được. Chỉ sau một thời gian dài người nhà mới thấy được sự thay đổi sau:

- Người bệnh ngày càng giảm sút khả năng học tập và công tác, đầu óc mù mờ khó suy nghĩ, cảm xúc lạnh nhạt dần, khó thích ứng với ngoại cảnh, giảm dần các thích thú trước đây.

- Một số người bệnh biểu hiện trạng thái giống suy nhược thần kinh, đau đầu, mất ngủ, chóng mệt mỏi, khó tiếp thu cái mới, bồn chồn lo lắng, dễ nổi nóng, dễ bùng nổ.

- Cảm giác bị động tăng dần, thấy như mình đuổi sức trước cuộc sống. Một số người bệnh quan tâm đến như điều siêu nhiên, kỳ lạ . Có người bệnh trở nên say sưa đọc các loại sách triết học, lý luận viễn vông không phù hợp với thực tế.

2.2. Giai đoạn toàn phát:

Có nhiều thể tâm thần phân liệt, nhưng tất cả các thể đều có một số nét chính chung :

- Tư duy:

*  Thường có các hoang tưởng (có người hại, có người theo dõi, bỏ thuốc độc..) đặc trưng là các hoang tưởng kỳ quái ( có người điều kiển, chi phối, ra lệnh người bệnh..)

* Lời nói không liên quan, khó hiểu, bịa từ mới  và có lúc không nói.

- Tri giác:

* Thường là các ảo giác: nghe tiếng nói ( hoặc nhìn thấy) những điều nhưng trong thực tế không có ( ví dụ như người bệnh nghe tiếng người chỉ trích hoặc sai khiến người bệnh)

* Có lúc có các cảm giác lạ trong cơ thể ( có cảm giác như dòng điện chạy trong người, có con giun bò trong bụng..)

- Cảm xúc:

            * Cảm xúc không phù hợp với hoàn cảnh thực tế

            * Cảm xúc cùn mòn: không thể hiện cảm xúc trước mọi hoàn cảnh

- Hành vi:

            * Hành vi dị kỳ, không lường trước được.

            * Giảm hoạt động cần sự nổ lực (không muốn tiếp xúc với mọi người, không muốn làm việc..) và có khi rối loạn cả các hoạt động cơ bản hằng ngày như ăn, vệ sinh (vệ sinh cơ thể kém, không chú ý đến vệ sinh trong ăn uống.).

2.3. Giai đoạn ổn định:

Các triệu chứng hoang tưởng,ảo giác và kích động giảm nhanh trước, các triệu chứng âm tính giảm chậm. Các nét tính cách khép kín, thu mình ngày càng đậm nét

2.4. Giai đoạn di chứng:

Các triệu chứng âm tính ngày càng đậm nét, hành vi ngày càng kỳ dị và giảm dần các hoạt động có ý chí. Chức năng sống ngày càng hạn chế.

2.5. Các biểu hiện tái phát:

-         Rối loạn giấc ng

-         Thay đổi hành vi và cách sinh hoạt

-         Thu mình, mất hứng thú trong công việc và các hoạt động giải trí.

-         Quan tâm đến các vấn đề kỳ lạ

-         Thay đổi tính tình: dể cáu gắt, đa nghi, lo lắng..

-         Giảm khả năng tập trung và đưa ra quyết định.

3. Đánh giá:

3.1. Đánh giá ban đầu:Quan sát và hỏi gia đình người bệnh các vấn đề sau

o   Thay đổi hành vi theo hướng kỳ lạ và xa lánh mọi ngưởi.

o   Có những quan tâm mới và kỳ lạ.

o   Nói những vấn đề người khác cảm thấy khó hiểu.

o   Thay đổi về ăn uống và ngủ.

3.2. Sàng lọc: Sử dụng đối với những người có một trong các biểu hiện trên và còn có khả năng giao tiếp được.

Tổng điểm bảng đánh giá,

-         0-9: không có nghi ngờ

-         10- 14: có khả năng có dấu hiệu sớm của tâm thần phân liệt: tiếp tục theo dõi

-         Trên 14: có khả năng bị bệnh tâm thần phân liệt: chuyển lên tuyến trên để đánh giá

4. Chuyển tuyến:

-         Các trường hợp nghi ngờ để chẩn đoán:Sau khi sàng lọc phát hiện các người bệnh có các triệu chứng bệnh tâm thần phân liệt.

-         Các trường hợp có nguy cơ cao: Các người bệnh đang được quản lý và điều trị tại phòng khám mà có các biểu hiệu nguy cơ cao như:

- Kích động

- Có hành vi gây ảnh hưởng cơ thể và tài sản của người khác

- Có ý tưởng hoặc hành vi tự hủy hoại cơ thể, tự sát

- Lạm dụng rượu/bia

- Tái phát mà không kiểm soát được

5. Can thiệp:

5.1. Thuốc điều trị:  (việc chỉ định điều trị bằng thuốc sẽ được thực hiện bởi các bác sĩ tuyến thành phố và quận/huyên)

Aminazine: 25 mg

Liều khởi đầu: người lớn 75mg/ngày

Liều tối đa: 300mg/ngày

Thay đổi liều: 25-50mg/ tuần

Tác dụng tốt: Kích động, mất ng

Các tác dụng phụ:

-         Buồn ngủ

-         Chóng mặt: do hạ huyết áp tư thế.

-         Vàng da, nổi mẩn ngứa

 

Haloperidol: 1,5 mg

Liều khởi đầu: người lớn 1,5-3mg/ngày

Liều tối đa: người lớn 20mg/ngày

Thay đổi liều: 1,5-3mg/tuần

Tác dụng tốt: với hoang tưởng, ảo giác.

Các tác dụng phụ:

-         Cứng cơ, loạn trương lực cơ

-         Bồn chồn, mạch nhanh.

 

Sulpiride: 50mg

Liều khởi đầu: người lớn 50-100mg/ngày,

Liều tối đa: người lớn : 6000mg/ngày,

Thay đổi liều: 50-100mg/tuần

Tác dung tốt: các triệu chứng âm tính

Các tác dụng phụ:

-         Tăng tiết sữa, rối loạn kinh nguyệt: ngừng thuốc

-         Loạn trương lực cơ:

 

Olanzapin: 10mg

Liều khởi đầu: người lớn 5-10mg/ ngày,

Liều tối đa: người lớn: 20ng/ngày

Thay đổi liều: 10mg/tuần

Tác dung tốt: mất ng và các triệu chứng âm tính

Các tác dụng phụ:

- Béo phì, rối loạn cân bằng lipid

- Tăng đường máu

 

Clozapin: 25mg

Liều khởi đầu: người lớn 25mg/ ngày,

Liều tối đa: người lớn: 400mg/ngày,

Thay đổi liệu: 25mg/tuần

Tác dung tốt: mất ng và các triệu chứng âm tính

Các tác dụng phụ:

- Giảm bạch cầu hạt

- Béo phì, rối loạn cân bằng lipid

- Tăng đường máu

                       

Risperidol: 2mg

Liều khởi đầu: người lớn 1-2mg/ ngày,

Liều tối đa: người lớn: 6mg/ngày,

Thay đổi liều: 2mg/tuần

Tác dung tốt: Hoang tưởng, ảo giác và các triệu chứng âm tính

Các tác dụng phụ:

-         Cứng cơ, loạn trương lực cơ

Điều trị bằng thuốc được thực hiện qua 3 giai đoạn:

- Giai đoạn cấp: được tiến hành tại cơ sở chuyên khoa. nhằm làm giảm các triệu chứng cấp tính của bệnh

- Giai đoạn ổn định: nhằm củng cố hiệu quả, ngừa tái phát do điều trị gián đoạn hoặc người bệnh bị stress, giai đoạn này có thể kéo dài 6 tháng sau đợt cấp

Các bài viết khác
Hình ảnh
Liên kết website
Liên hệ
BỆNH VIỆN TÂM THẦN THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Địa chỉ  : 193 Nguyễn Lương Bằng, P.Hòa Khánh Bắc, Q.Liên Chiểu, TP. Đà Nẵng, Việt Nam

Số điện thoại:
 0236.3.842.326

Email: tutrung.lttrungdn@gmail.com